Gwasg Gregynog yn PDC

Gregynog logo 1930s

Gan ddathlu canmlwyddiant Gwasg Gregynog, mae staff y llyfrgell wedi bod yn gweithio ar brosiect i ddangos ein casgliadau unigryw o lyfrau, archifau ac effemera o bwysigrwydd hanesyddol i dde Cymru. Yma, rydym yn edrych y tu ôl i'r llenni.

‘Mae angen i bobl ddod o hyd iddyn nhw."

Chwaraeodd y catalogydd, Lynda Thomas ran ganolog wrth wneud y llyfrau yn ddarganfyddadwy ar-lein. Dywedodd, "Roedd y rhan fwyaf o lyfrau Gregynog wedi'u cuddio mewn cwpwrdd. Doedden nhw ddim ar ein catalog llyfrgell, felly doedd neb yn gwybod eu bod nhw yno."

Gwnaeth Lynda lyfrau Gregynog yn weladwy ar FINDit. Roedd y broses yn cynnwys creu cofnodion unigryw ar gyfer pob llyfr ar system llyfrgell PDC ac yna ychwanegu metadata ychwanegol i'w gwneud yn haws i'w ddarganfod wrth chwilio. Mae hi wedi eu grwpio gyda'i gilydd fel y gallwch weld casgliad cyfan Gregynog PDC (Prifysgol De Cymru) ar FINDit.

Mae Lynda yn ymfalchïo mewn taflu goleuni ar y casgliadau cudd hyn. "Fel llyfrgellwyr, mae'n ddyletswydd arnom i sicrhau bod modd darganfod yr eitemau hyn. Os na all ein myfyrwyr a'n staff ddod o hyd iddynt, beth yw'r pwynt iddynt fod yn y llyfrgell?

Sganio Delweddau

Er mwyn rhoi mwy o amlygrwydd i'n casgliadau arbennig ar-lein, rydym wedi bod yn gweithio ar brosiect i adeiladu canllaw llyfrgell Casgliadau Arbennig gyda delweddau ar gyfer cynulleidfa ehangach.

Nid yw'n broses syml. Mae sganio delweddau o fonograff yn gofyn am ganiatâd hawlfraint (a gawsom gan Wasg Gregynog) a sganiwr o ansawdd uchel. Ac roedd yn daith ddysgu i staff y llyfrgell, Nadine Pittard.

Un o rolau allweddol Nadine yw rheoli ceisiadau am fenthyciad rhwng llyfrgelloedd am lyfrau ac erthyglau nad ydynt ar gael yn PDC. Gan gadw at ganllawiau'r Cytundeb Trwyddedu Hawlfraint (CLA), mae ganddi brofiad o ddefnyddio sganiwr arbenigol ar gyfer penodau llyfrau ac erthyglau cyfnodolion.

Ond doedd Nadine ddim wedi sganio deunydd archifol o'r blaen ac mae teitlau Gregynog PDC i gyd yn hen lyfrau arbenigol. Roedd yn broses heriol. Dywedodd hi

"Mae'r llyfrau wedi eu gwneud yn hyfryd. Roeddwn i eisiau cael y dudalen gyfan i mewn, fel y gall pobl weld oedran, dyluniad a chorfforoldeb y dudalen ar y sgrin. Ond roedd y tudalennau mor drwchus, roedd hi'n anodd eu hagor yn llawn ar y sganiwr."

Yn wahanol i ddigideiddio arferol o lyfrau ac erthyglau sy'n cael eu cadw mewn PDF, arbedwyd y sganiau hyn ar ffurf TIFF a ddefnyddir ar gyfer delweddau digidol o ansawdd uchel a chwyddadwy.

Hoff lyfr

Clych Atgof clawr llyfr

Cytunodd Nadine a'r llyfrgellwyr a ddewisodd y llyfrau ar gyfer sganio mai eu hoff deitl oedd Clytf Atgof gan Owen M. Edwards. Cyhoeddwyd gan Gregynog yn 1933 mewn arddull Art Deco, ac mae'n crynhoi mannau a chyfnodau pwysig Cymreig ym mywyd yr awdur. Mae pob pennod yn dechrau gyda darlun torlun pren cymhleth.

Roedd y siaradwr Cymraeg a'r llyfrgellydd Gwasanaethau Digidol, Anna Smith (sydd fel arfer yn goruchwylio prosesu eLyfrau) yn gweld y llyfr yn deimladwy ac yn atgofus iawn, yn enwedig y bennod o'r enw, "Ysgol y Llan," a oedd â darlun o ffenestr ystafell ddosbarth yn edrych allan i gefn gwlad ei blentyndod.

"Mae'n disgrifio ei gyfarfyddiadau cyntaf yn y bryniau ger ei gartref gyda'i dad, gan ddysgu ac enwi'r fflora a'r ffawna, sgipio dros greigiau a thrwy nentydd a darganfod safleoedd nythu o adar. Yn wir, mae'n dweud nad oedd unrhyw blentyn yn hapusach nag ef yn holl fynyddoedd Cymru!"

Y camau nesaf

Nid ydym am guddio'r trysorau hyn mwyach. Ar hyn o bryd mae llyfrgellwyr yn datblygu canllaw llyfrgell ar-lein Casgliadau Arbennig i ddangos yn falch i gynulleidfa ehangach. Ac mae cynlluniau i arddangos y casgliad hwn i ymwelwyr ei weld yn Llyfrgell Trefforest .

I gael y wybodaeth ddiweddaraf am ein prosiect Casgliadau Arbennig a newyddion eraill y llyfrgell, dilynwch @LlyfyrgellPDC ar y cyfryngau cymdeithasol.

© Atgynhyrchwyd drwy garedigrwydd Gwasg Gregynog, Prifysgol Cymru.

#newyddion #Llyfrgell